Lời chúc Tết thầy cô nên ngắn, lễ phép và có một điều cụ thể học trò nhớ về thầy cô; học sinh xưng “em” hoặc “con” tuỳ thói quen của lớp, phụ huynh xưng “gia đình em” hoặc “bố mẹ cháu”, học trò cũ thì kể lại một kỷ niệm. Câu ca dân gian “mùng Một Tết cha, mùng Hai Tết mẹ, mùng Ba Tết thầy” cho thấy chúc Tết thầy là nếp có từ lâu, nhưng ngày nay đa số lời chúc đi qua tin nhắn trước và sau kỳ nghỉ Tết.
Bài này chia theo vai người chúc: học sinh đang học, phụ huynh, sinh viên, và học trò cũ đã ra trường lâu năm. Mỗi vai có giọng riêng, có điều nên và không nên. Các mẫu câu đều là mẫu tự soạn, bạn sửa theo thầy cô của mình.
Mùng Ba Tết thầy: nếp cũ và cách hiểu ngày nay
Trong xã hội xưa, người thầy dạy chữ có vị trí rất cao, đứng sau vua và cha trong thứ tự “quân, sư, phụ”. Học trò ngày Tết đến nhà thầy chúc, mang theo chút lễ vật tuỳ gia cảnh. Câu “mùng Ba Tết thầy” ghi lại thứ tự ấy: ngày đầu dành cho gia đình bên nội, ngày hai cho bên ngoại, ngày ba cho thầy.
Ngày nay, lịch nghỉ Tết của học sinh dài hơn, thầy cô nhiều người về quê, nên ít lớp còn giữ đúng ngày mùng Ba. Điều còn lại là tinh thần: học trò nhớ tới thầy trong mấy ngày đầu năm. Có lớp hẹn nhau đến nhà cô chủ nhiệm vào mùng Bốn, mùng Năm; có lớp chỉ gửi tin nhắn và hẹn gặp ngày đi học lại. Cả hai cách đều được, miễn là có lời hỏi thăm.
Một điều cần nhớ: thầy cô cũng có gia đình, cũng đi chúc Tết họ hàng. Đến nhà mà không hẹn trước dễ làm thầy cô bối rối. Hãy nhắn hỏi trước, nhận một giờ cụ thể, và đi theo nhóm nhỏ thay vì kéo cả lớp ba mươi người đến một căn nhà nhỏ.
Lời chúc mẫu theo vai người chúc
Mẫu tự soạn dưới đây là khung; câu sẽ hay hơn nhiều nếu bạn thay phần giữa bằng một kỷ niệm có thật.
| Người chúc | Lời chúc mẫu tự soạn |
|---|---|
| Học sinh tiểu học (nhắn qua bố mẹ) | “Em chúc cô năm mới khoẻ, vui. Em nhớ cô, ra Tết em sẽ viết chữ đẹp hơn ạ.” |
| Học sinh cấp hai, cấp ba | “Em chúc thầy năm mới mạnh khoẻ, bình an bên gia đình. Cảm ơn thầy đã kèm lớp em ôn thi suốt học kỳ vừa rồi. Năm nay em sẽ cố gắng hơn ạ.” |
| Cả lớp gửi cô chủ nhiệm | “Tập thể lớp chúng em kính chúc cô và gia đình một năm mới an khang. Cảm ơn cô đã luôn kiên nhẫn với cả những bạn nghịch nhất lớp.” |
| Sinh viên gửi giảng viên | “Em chúc thầy năm mới sức khoẻ, công việc thuận lợi. Cảm ơn thầy đã góp ý tận tình cho đề tài của nhóm em.” |
| Phụ huynh gửi giáo viên | “Gia đình em xin chúc cô năm mới mạnh khoẻ, hạnh phúc. Cảm ơn cô đã quan tâm cháu suốt học kỳ một, nhất là thời gian cháu ốm phải nghỉ học.” |
| Học trò cũ đã đi làm | “Thầy ơi, hai mươi năm rồi em vẫn nhớ giờ văn thầy đọc bài thơ cho cả lớp nghe. Năm mới em chúc thầy cô khoẻ, vui với con cháu ạ.” |
Cách xưng “em” hay “con” tuỳ từng lớp, từng vùng. Ở nhiều trường tiểu học, học sinh xưng “con” với cô; lên cấp hai, cấp ba đa số xưng “em”. Học trò cũ đã lớn tuổi vẫn thường giữ “em” như ngày còn đi học, đó cũng là cách thầy cô thấy mình được nhớ.
Phụ huynh chúc Tết giáo viên: giữ cho trong sáng
Một tin nhắn là đủ. Phụ huynh nhắn riêng cho giáo viên chủ nhiệm vào chiều ba mươi hoặc sáng mùng Một. Không cần gọi điện, giáo viên có hàng chục phụ huynh và gia đình riêng của mình.
Nói cảm ơn về một việc cụ thể. Cô gọi điện báo khi cháu ốm, thầy kèm thêm giờ ra chơi, cô để ý cháu bị bạn trêu. Phụ huynh nhớ chi tiết đó cho thấy mình theo dõi việc học của con, và giáo viên thấy công sức của mình được nhìn thấy.
Không gắn lời chúc với điểm số. Câu “nhờ cô nâng đỡ cháu thêm trong học kỳ hai” dễ làm giáo viên khó xử, nhất là khi kèm quà. Lời chúc Tết là lời cảm ơn và hỏi thăm, không phải lời gửi gắm.
Quà, nếu có, nên là quà chung và nhỏ. Nhiều trường và nhiều nơi khuyến khích không tặng quà cá nhân cho giáo viên. Hội phụ huynh có thể bàn với nhau một món chung, đơn giản. Lời chúc vẫn là phần chính.
Không thêm giáo viên vào chuỗi tin nhắn chúc Tết chung. Nhóm chat của lớp vào đêm giao thừa có thể vài trăm tin. Một lời chúc riêng gửi cô lúc yên ả có giá hơn một dòng chìm trong nhóm.
Học trò cũ đến thăm thầy cô ngày Tết
Với thầy cô đã nghỉ hưu, học trò cũ đến thăm ngày Tết là niềm vui lớn. Lời chúc lúc ấy không cần trang trọng, cái thầy cô muốn nghe là chuyện của học trò: giờ làm gì, ở đâu, gia đình ra sao. Câu chuyện thật thay cho mọi lời chúc hoa mỹ. Mở lời bằng một kỷ niệm chung, như buổi cắm trại, giờ trả bài kiểm tra, một lần thầy phạt mà cả lớp nhớ mãi, là cách nhanh nhất để thầy nhớ ra mình.
Nhiều thầy cô đã cao tuổi không nhớ hết tên học trò. Hãy tự giới thiệu ngay khi vào: “Em là Hoa, lớp chuyên văn khoá năm ấy, ngồi bàn đầu cạnh cửa sổ ạ.” Đừng hỏi “thầy có nhớ em không”, câu đó làm thầy lúng túng nếu không nhớ.
Ngồi vừa phải, khoảng nửa giờ là đẹp. Nếu thầy cô yếu, nhóm đến thăm nên ít người. Khi về, chào cả người nhà của thầy cô, những người đã chăm sóc thầy cô hằng ngày. Nhiều học trò cũ quên điều này, trong khi đó là phép lịch sự đơn giản nhất.
Chúc Tết thầy cô qua tin nhắn: vài phép nhỏ
Phần lớn lời chúc Tết thầy cô ngày nay đi qua điện thoại. Vài điều nhỏ giúp tin nhắn của bạn được đọc và được nhớ:
- Ghi tên và lớp ở đầu. Thầy cô dạy nhiều lớp, nhiều khoá. “Em là Minh lớp 11A2 ạ” giúp thầy biết ai đang chúc.
- Gửi vào giờ yên. Tránh đúng phút giao thừa, khi điện thoại ai cũng réo. Chiều ba mươi, sáng mùng Một sau tám giờ, hoặc mùng Hai đều hợp.
- Không gửi ảnh động, thiệp có nhạc dung lượng lớn. Thầy cô lớn tuổi thường dùng điện thoại ít bộ nhớ; một dòng chữ tự viết dễ đọc hơn.
- Không bắt thầy cô trả lời. Đừng hỏi thêm câu cần đáp ngay. Lời chúc là món quà, không phải lời hỏi bài.
- Không chép nguyên văn lời chúc trên mạng. Thầy cô dạy văn đọc ra ngay. Một câu vụng mà thật vẫn hơn một đoạn trau chuốt mà chung chung.
Những trường hợp cần tế nhị
Thầy cô đang ốm. Không chúc “mau khỏi bệnh” ngay đầu câu. Chúc thầy năm mới được nghỉ ngơi, có gia đình bên cạnh, và nói học trò vẫn nhớ thầy. Nếu muốn thăm, hỏi người nhà trước.
Nhà thầy cô vừa có tang. Nhiều nhà có tang trong năm không đón khách chúc Tết. Thay lời chúc bằng một tin nhắn hỏi thăm: “Em nhớ cô, mong cô giữ sức khoẻ.” Không dùng chữ “vui vẻ”, “hạnh phúc”.
Thầy cô đã chuyển trường hoặc nghỉ việc vì lý do riêng. Không hỏi lý do. Chúc như bình thường, nhắc kỷ niệm đẹp ở lớp cũ. Người thầy nào cũng muốn được nhớ như một người thầy, không phải như một câu chuyện.
Thầy cô từng nghiêm khắc với mình. Đây lại là dịp tốt để nói lời cảm ơn. Nhiều người lớn lên mới hiểu vì sao thầy cô ngày ấy nghiêm. Một câu như “hồi đó em sợ thầy, giờ em mới hiểu” có thể là món quà lớn nhất thầy nhận được trong năm.
Viết thiệp chúc Tết thầy cô bằng tay
Giữa hàng chục tin nhắn, một tấm thiệp viết tay trở nên hiếm, và vì hiếm nên được giữ lại. Nhiều thầy cô cất trong ngăn kéo những tấm thiệp học trò viết từ mười, hai mươi năm trước. Thiệp không cần đắt; một tấm bìa màu đỏ hoặc trắng, chữ viết cẩn thận, là đủ. Học sinh nhỏ có thể tự vẽ một cành đào, một chiếc bánh chưng, rồi viết một dòng ngắn phía dưới.
Bố cục gọn nhất có bốn phần: dòng gọi “Kính gửi cô” hoặc “Thầy kính mến”; một câu nhắc kỷ niệm hay lời cảm ơn; lời chúc năm mới; tên và lớp ở cuối. Tránh viết kín cả mặt thiệp, chữ dày đặc khó đọc với người lớn tuổi. Viết bằng bút mực xanh hoặc đen, không dùng mực đỏ, vì nhiều người coi chữ đỏ là chữ chấm bài hoặc chữ không lành.
Nếu cả lớp góp chung một tấm thiệp lớn, mỗi bạn ký tên và viết một câu ngắn là cách vừa vui vừa không tốn kém. Lớp trưởng nên đọc lại trước khi trao để loại những câu đùa quá trớn. Một tấm thiệp như thế, trao vào buổi học đầu tiên sau Tết, nhiều khi được cô dán lên bàn làm việc suốt cả năm.
Thầy cô chúc Tết lại học trò và phụ huynh
Lời chúc Tết không chỉ đi một chiều. Nhiều giáo viên chủ nhiệm gửi một tin nhắn chung vào nhóm phụ huynh trước kỳ nghỉ: chúc các gia đình năm mới bình an, nhắc các em giữ an toàn khi đi chơi Tết, hẹn ngày đi học lại. Một lời chúc như vậy vừa ấm vừa có ích, phụ huynh thường nhớ hơn mọi thông báo khác trong năm.
Với học trò, lời chúc của thầy cô nên ngắn và có ý khích lệ, không kèm dặn dò bài vở quá dài. Một mẫu tự soạn: “Cô chúc các em năm mới khoẻ, ăn Tết vui bên gia đình, giữ an toàn khi đi chơi. Ra Tết cô chờ cả lớp đông đủ.” Tránh gắn lời chúc với điểm số, kiểu “chúc các em học kỳ hai toàn điểm mười”; câu ấy với một số em lại thành áp lực ngay trong kỳ nghỉ.
Khi trả lời lời chúc của phụ huynh, giáo viên có thể đáp chung một lần trong nhóm để công bằng, thay vì trả lời riêng người này mà bỏ sót người kia. Sự công bằng nhỏ ấy giữ cho quan hệ giữa nhà trường và gia đình trong sáng.
Câu hỏi thường gặp
Tục mùng Ba Tết thầy có phải đến đúng ngày mùng Ba không?
Không bắt buộc. Câu ca chỉ ghi lại thứ tự ưu tiên của người xưa. Ngày nay thầy cô và học trò đều bận việc gia đình mấy ngày đầu năm, nên nhiều lớp hẹn ngày khác, miễn là trong dịp Tết và đã nhắn hỏi trước.
Học sinh nên xưng em hay con khi chúc Tết thầy cô?
Tuỳ thói quen của lớp và vùng miền. Học sinh tiểu học hay xưng con với cô, cấp hai trở lên đa số xưng em. Nếu không chắc, xưng em là lựa chọn an toàn và lễ phép trong hầu hết trường hợp.
Phụ huynh có nên tặng quà Tết riêng cho giáo viên không?
Nhiều trường khuyến khích không tặng quà cá nhân để giữ quan hệ trong sáng. Lời chúc và lời cảm ơn cụ thể là đủ. Nếu muốn có quà, hội phụ huynh có thể bàn một món chung, nhỏ, gửi chung cả lớp.
Học trò cũ lâu năm không liên lạc, Tết nhắn chúc có kỳ không?
Không kỳ, hầu hết thầy cô rất vui khi học trò cũ nhớ tới. Hãy giới thiệu rõ mình là ai, học lớp nào, năm nào, kèm một kỷ niệm nhỏ. Đừng hỏi thầy có nhớ mình không, để thầy cô khỏi khó xử.
Đi chúc Tết thầy cô theo nhóm thì ai nói lời chúc?
Nhóm nên chọn một bạn nói lời chúc chung, ngắn, trang trọng. Sau đó mỗi bạn nói thêm một câu riêng khi trò chuyện. Tránh cả nhóm cùng đọc một câu học thuộc, nghe giống tiết mục văn nghệ hơn lời chúc.
Chúc Tết giảng viên đại học có khác giáo viên phổ thông không?
Giọng nên chững chạc hơn, gần với lời của người đi làm. Sinh viên thường chúc qua thư điện tử hoặc tin nhắn, kèm lời cảm ơn về việc hướng dẫn cụ thể. Không gắn lời chúc với điểm số, bảo vệ đề tài hay xin chữ ký.