Lời chúc đầy tháng hướng về sức khoẻ của bé và của người mẹ vừa qua tháng ở cữ; lời chúc thôi nôi hướng về một đứa trẻ đã tròn một tuổi, đang lớn và có cá tính riêng. Hai mốc cách nhau gần một năm nên lời chúc cũng khác: đầy tháng chúc "ăn ngoan ngủ kỹ, mẹ khoẻ", thôi nôi chúc "chóng lớn, khoẻ mạnh, vui chơi", kèm một chi tiết về những gì bé đã biết làm.
Bài này đưa mẫu câu cho khách đến dự, cho ông bà chúc cháu, lời cảm ơn của bố mẹ bé, cách viết thiệp và tin nhắn khi không đến được, và vài điều nên tránh trong hai dịp này. Phần lễ cúng mụ, mâm cúng đầy tháng, thôi nôi là việc của nghi lễ, bài chỉ bàn lời nói. Mẫu câu đều là mẫu tự soạn.
Đầy tháng và thôi nôi: hai mốc, hai kiểu lời chúc
Đầy tháng là khi bé tròn một tháng tuổi (nhiều nơi tính theo âm lịch). Với gia đình, đây là lúc bé đã qua những ngày đầu nhiều bỡ ngỡ, còn người mẹ thì vừa xong tháng ở cữ. Buổi đầy tháng thường nhỏ, chủ yếu người thân, bạn bè gần. Bé lúc này còn ngủ nhiều, ít tương tác; lời chúc vì vậy dành phần nhiều cho cha mẹ: chúc mẹ khoẻ lại, chúc bố mẹ bớt thức đêm, chúc bé ăn ngoan ngủ kỹ.
Thôi nôi (có nơi gọi là đầy năm) là khi bé tròn một tuổi. Bé đã biết lẫy, bò, có khi chập chững đi, biết cười với người quen, biết khóc đòi mẹ. Buổi thôi nôi thường đông vui hơn, nhiều nhà tổ chức như một bữa tiệc sinh nhật đầu tiên, có cả phần bốc đồ cho bé. Lời chúc lúc này được nói thẳng với bé, và có chất liệu để nói: bé đã biết làm gì, tính bé thế nào.
Một điểm chung: cả hai dịp đều là niềm vui của cả nhà, không chỉ của bé. Lời chúc nhắc đến công của bố mẹ, ông bà trong những tháng chăm bé luôn được đón nhận, vì đó là thứ người ngoài ít khi thấy. Ngày lễ đầy tháng, thôi nôi trong nhiều gia đình còn có phần cúng bái; khi chủ nhà đang làm lễ, khách đứng lùi lại, giữ yên lặng, chờ xong mới đến chúc.
Lời chúc đầy tháng của khách
Khi đến dự đầy tháng, bạn chào chủ nhà, hỏi thăm người mẹ rồi mới chúc bé. Mẫu tự soạn:
- Với người mẹ: "Chúc mừng em qua tháng đầu. Nhìn em khoẻ ra nhiều rồi. Chúc em ngủ được nhiều hơn từ tháng này."
- Với bố mẹ bé: "Mừng anh chị, bé tròn tháng rồi. Chúc bé ăn ngoan ngủ kỹ, anh chị bớt thức đêm."
- Với bé (nói khi nhìn bé): "Chúc cháu hay ăn chóng lớn, khoẻ mạnh, ngoan với bố mẹ."
- Với ông bà nội ngoại: "Chúc mừng ông bà, cháu tròn tháng rồi. Một tháng ông bà vất vả, giờ cháu ngoan là ông bà vui."
- Bạn bè thân: "Một tháng làm mẹ, bạn giỏi lắm. Chúc bé lớn nhanh, chúc bạn sớm được đi cà phê với tụi mình."
Đầy tháng là lúc người mẹ thường nhạy cảm về cơ thể, về chuyện cho con bú, về giấc ngủ. Khách không bình luận "dạo này béo ra", "sao gầy thế", không khuyên cách nuôi con khi chưa được hỏi. Lời chúc ngắn, ấm và rời đi đúng lúc là cách quan tâm tốt nhất. Nếu buổi đầy tháng chỉ là bữa cơm gia đình mà bạn được mời, đó là dấu hiệu bạn rất thân; một món ăn tự nấu mang đến cho mẹ bé có khi là lời chúc trọn vẹn nhất.
Lời chúc thôi nôi của khách
Ở buổi thôi nôi, lời chúc có thể dành nhiều hơn cho bé, kèm chi tiết về sự lớn lên của bé trong năm qua. Mẫu tự soạn:
- Chúc bé: "Chúc mừng sinh nhật một tuổi của cháu. Chúc cháu khoẻ, chân cứng đá mềm, sắp đi được khắp nhà."
- Chúc bé trai: "Một tuổi đã leo được lên ghế rồi. Chúc cháu khoẻ mạnh, nghịch ít thôi để bố mẹ đỡ chạy."
- Chúc bé gái: "Chúc cháu một tuổi hay cười như hôm nay, ăn ngoan, ngủ ngon, lớn lên vui vẻ."
- Chúc bố mẹ: "Một năm đầu khó nhất qua rồi. Chúc anh chị bớt mệt, mỗi ngày được thêm một điều bất ngờ từ bé."
- Sau phần bốc đồ: "Cháu bốc cái thước, chắc sau này hay đo đạc lắm đây!" (nói đùa vui, không phán).
Phần bốc đồ thôi nôi là một trò vui truyền thống của nhiều gia đình. Lời bình sau khi bé bốc đồ nên là lời đùa nhẹ, không biến thành lời tiên đoán nghiêm túc về nghề nghiệp, tính cách. Bé một tuổi chỉ bốc thứ gì gần tay hoặc có màu sặc sỡ; người lớn đọc quá nhiều ý nghĩa vào đó dễ khiến cha mẹ băn khoăn không cần thiết.
Ông bà, cha mẹ chúc con cháu
Ông bà chúc cháu đầy tháng. Lời của ông bà thường gắn với gia đình, dòng họ: "Ông bà mừng cháu tròn tháng. Chúc cháu khoẻ, ngoan, lớn lên thương bố mẹ." Nhiều ông bà nói lời này khi bế cháu sau phần lễ, là khoảnh khắc đáng chụp lại hoặc quay thành đoạn phim ngắn để sau này cho cháu xem.
Ông bà chúc cháu thôi nôi. Có thể kể một điều về cháu trong năm qua: "Năm nay cháu biết gọi bà đầu tiên, bà vui cả tuần." Lời chúc có chi tiết như vậy, nhiều năm sau đọc lại hay xem lại đoạn phim, cả nhà vẫn nhớ.
Bố mẹ viết cho con. Nhiều bố mẹ trẻ viết một lá thư cho con nhân dịp thôi nôi, cất đi để con đọc khi lớn: kể ngày con ra đời, năm đầu tiên con đã làm những gì, bố mẹ mong gì. Thư không cần dài, quan trọng là có thật.
Anh chị lớn chúc em. Với trẻ lớn hơn, bố mẹ có thể gợi ý con nói một câu chúc em, hoặc vẽ tặng em một bức tranh. Đó là cách giúp anh chị thấy mình là một phần của ngày vui, không bị em "giành mất" sự chú ý.
Lời cảm ơn của bố mẹ bé với khách
Ở buổi đầy tháng hay thôi nôi, thường có lúc bố hoặc mẹ bé nói vài lời với khách. Không cần là bài phát biểu, chỉ cần theo trình tự ngắn sau:
- Cảm ơn mọi người đã đến, nhắc riêng ông bà hai bên đã giúp chăm bé.
- Kể một điều nhỏ về bé: tháng đầu bé hay khóc đêm, năm đầu bé biết đi khi nào.
- Cảm ơn những người đã giúp đỡ trong thời gian qua (mang đồ ăn, trông bé giúp).
- Mời mọi người dùng bữa, chơi với bé.
Mẫu tự soạn của người mẹ trong tiệc thôi nôi: "Cảm ơn ông bà, cô dì chú bác và các bạn đã đến. Một năm qua nhà con nhờ ông bà nội ngoại nhiều lắm. Bé giờ biết đi rồi, nghịch lắm, mọi người chơi với bé giúp con nhé." Ba bốn câu là vừa; người nghe nhớ nhất chính là câu cảm ơn ông bà.
Nếu bố mẹ bé ngại nói trước đông người, có thể nhờ ông hoặc bà nói thay, hoặc gửi lời cảm ơn qua tin nhắn chung sau buổi tiệc kèm vài tấm ảnh đẹp. Khách thường rất vui khi nhận được ảnh có mình đang bế bé; đó cũng là một lời cảm ơn không cần chữ.
Viết thiệp và nhắn tin khi không đến được
Không đến dự được, bạn vẫn có thể gửi lời chúc qua thiệp kèm quà hoặc tin nhắn. Bảng gợi ý cách viết theo từng dịp:
| Dịp | Gửi cho ai | Mẫu tự soạn |
|---|---|---|
| Đầy tháng, viết thiệp | Bố mẹ bé | "Mừng bé tròn tháng. Chúc bé ăn ngoan ngủ kỹ, chúc mẹ khoẻ lại thật nhanh." |
| Đầy tháng, tin nhắn | Người mẹ | "Hôm nay bé tròn tháng rồi, mừng em. Em nghỉ ngơi nhé, hôm nào tiện chị sang thăm." |
| Thôi nôi, viết thiệp | Bé (bố mẹ đọc) | "Chúc mừng sinh nhật một tuổi. Chúc con khoẻ, vui, chân bước vững." |
| Thôi nôi, tin nhắn | Bố mẹ bé | "Một tuổi rồi, nhanh quá. Chúc bé chóng lớn, chúc anh chị một năm mới nhẹ nhàng hơn." |
| Thôi nôi, người thân ở xa | Cả nhà | Gọi video ngắn lúc bé thức, hát một câu chúc mừng sinh nhật, chúc một câu. |
Quà đi kèm là chuyện của từng nhà, bài không bàn; điều cần nhớ là thiệp phải đến đúng dịp, đừng để thiệp mừng đầy tháng đến khi bé đã ba tháng tuổi. Với thiệp viết cho bé, nhiều bố mẹ giữ lại làm kỷ niệm; viết tên mình và quan hệ với bé để sau này con đọc biết ai đã chúc. Một dòng như "cô Hạnh, bạn thân của mẹ từ thời đại học" làm tấm thiệp có ý nghĩa lâu dài.
Vài điều nên tránh trong hai dịp này
So sánh mốc phát triển. "Con nhà kia mười tháng đã đi rồi", "sao một tuổi chưa nói" dễ làm cha mẹ lo. Mỗi đứa trẻ lớn theo nhịp riêng; nếu có băn khoăn về sức khoẻ của bé, đó là chuyện của bố mẹ với bác sĩ nhi, không phải chủ đề trong bữa tiệc.
Bình luận cân nặng, ngoại hình. Kể cả câu khen "bụ quá" cũng có nhà không thích. Nếu chủ nhà giữ quan niệm dân gian kiêng khen trẻ nhỏ, bạn nói "bé ngoan", "bé lanh lợi" là vừa ý.
Tự ý bế, hôn, cho bé ăn. Bé một tháng hay một tuổi đều cần bố mẹ cho phép trước khi bế. Không cho bé ăn thử đồ ăn trên bàn tiệc khi chưa hỏi bố mẹ.
Khuyên cách nuôi con khi chưa được hỏi. "Phải cho ăn dặm thế này", "đừng bế nhiều kẻo quen hơi" là những lời khuyên bố mẹ trẻ nghe hàng chục lần mỗi buổi tiệc. Nếu thật sự có kinh nghiệm muốn chia sẻ, chờ lúc riêng và hỏi họ có muốn nghe không.
Hỏi chuyện sinh thêm. "Bao giờ cho bé có em" là câu nhiều người hỏi đùa ở tiệc thôi nôi, nhưng đó là chuyện riêng của vợ chồng.
Câu hỏi thường gặp
Lời chúc đầy tháng và thôi nôi khác nhau thế nào?
Đầy tháng chúc bé ăn ngoan ngủ kỹ và chúc người mẹ khoẻ lại sau tháng ở cữ. Thôi nôi chúc bé tròn một tuổi chóng lớn, khoẻ mạnh, kèm chi tiết về những gì bé đã biết làm trong năm đầu.
Đi dự đầy tháng nên chúc mẹ hay chúc bé trước?
Nên hỏi thăm và chúc người mẹ trước, rồi mới chúc bé. Người mẹ vừa qua tháng ở cữ, một câu quan tâm dành cho mẹ được nhớ lâu hơn mọi lời khen dành cho bé.
Sau khi bé bốc đồ thôi nôi, khách nên nói gì?
Một câu đùa vui nhẹ nhàng về món bé bốc là đủ. Không nên nói như lời tiên đoán nghề nghiệp hay tính cách, vì bé một tuổi chỉ chọn thứ gần tay, người lớn đọc quá nhiều ý nghĩa dễ làm cha mẹ băn khoăn.
Bố mẹ bé có cần phát biểu ở tiệc thôi nôi không?
Không bắt buộc, nhưng vài lời cảm ơn ngắn là rất nên, nhất là cảm ơn ông bà hai bên đã giúp chăm bé. Ba bốn câu là vừa, sau đó mời mọi người dùng bữa.
Không đến được tiệc thôi nôi thì gửi lời chúc thế nào?
Nhắn tin hoặc gửi thiệp kèm quà, chúc bé chóng lớn và chúc bố mẹ năm sau nhẹ nhàng hơn. Người thân ở xa có thể gọi video ngắn vào lúc bé thức để cả nhà cùng nghe lời chúc.
Đầy tháng tính theo âm lịch hay dương lịch?
Nhiều gia đình tính đầy tháng và thôi nôi theo âm lịch, có nhà tính theo dương lịch cho tiện. Đây là nếp riêng của từng nhà; khách cứ dự theo ngày gia đình mời là được.