Ngày 22/12 là dịp chúc mừng: chúc ông, bố là cựu chiến binh, người thân đang tại ngũ, bạn bè đang đi nghĩa vụ; còn ngày 27/7 là dịp tri ân và tưởng nhớ, nên lời nói với thương binh, gia đình liệt sĩ là lời cảm ơn và thăm hỏi, không phải lời “chúc mừng”. Phân biệt hai giọng này là điều quan trọng nhất của bài; nói nhầm giọng ngày 27/7 dễ làm người nghe chạnh lòng. Cả hai ngày đều không cần lời hoa mỹ; người lính và gia đình họ quý sự chân thành, ngắn gọn, đúng mực.
Ngày 22/12/1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập, là tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam; từ năm 1989, ngày này còn là Ngày hội Quốc phòng toàn dân. Ngày 27/7/1947 được chọn làm Ngày Thương binh toàn quốc, sau này gọi là Ngày Thương binh – Liệt sĩ. Bài đi qua lời chúc, lời tri ân theo từng người nhận, kèm mẫu tự soạn và những câu nên tránh.
Hai ngày, hai giọng
Hai ngày cùng nhắc tới người lính, nhưng tinh thần khác nhau. Bảng dưới giúp chọn đúng giọng trước khi nói hay viết:
| Khía cạnh | Ngày 22/12 | Ngày 27/7 |
|---|---|---|
| Tinh thần | Chúc mừng, tôn vinh | Tri ân, tưởng nhớ |
| Người nhận lời | Quân nhân đang tại ngũ, cựu chiến binh, người đã từng đi nghĩa vụ | Thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ, người có công |
| Câu mở thường dùng | “Chúc mừng ngày thành lập Quân đội…” | “Nhân ngày 27/7, con xin được tri ân…”, “con kính thăm…” |
| Không khí | Có thể vui, có tiệc, có hát | Trang trọng, lắng, thường đi thăm hỏi, thắp hương |
| Câu nên tránh | Đùa về chuyện quân ngũ quá đà | “Chúc mừng ngày 27/7”, “chúc vui vẻ” |
Nhiều người trẻ quen dùng chữ “chúc mừng” cho mọi ngày lễ, nên ngày 27/7 vẫn thấy những tin nhắn “chúc mừng ngày Thương binh – Liệt sĩ”. Người nhận thường không trách, nhưng một câu “xin tri ân”, “kính thăm” sẽ đúng và ấm hơn nhiều. Ngược lại, ngày 22/12 thì cứ chúc mừng thoải mái, vui vẻ.
Chúc ông, bố là cựu chiến binh ngày 22/12
Với nhiều gia đình, ngày 22/12 là dịp ông, bố mặc lại bộ quân phục cũ đi gặp đồng đội, hoặc ngồi ở nhà nhận điện thoại của những người bạn cùng đơn vị năm xưa. Lời chúc của con cháu hợp nhất khi tôn trọng ký ức ấy: hỏi ông về đơn vị cũ, về những người bạn, và lắng nghe. Nhiều cựu chiến binh không thích kể chuyện chiến trận; có người thích kể chuyện vui thời đi lính, chuyện hành quân, chuyện nhớ nhà. Cứ để ông tự chọn kể gì.
Một mẫu tự soạn của cháu nói với ông: “Cháu chúc ông ngày 22/12 khoẻ. Năm nay ông đi gặp các bác cùng đơn vị, cháu chở ông đi nhé.” Câu không có chữ to tát nhưng có một việc làm cụ thể, đúng điều người già cần: được gặp lại đồng đội.
Với bố từng đi nghĩa vụ quân sự thời bình, ngày 22/12 có thể nhẹ nhàng hơn: “Bố ơi, hôm nay ngày thành lập Quân đội, con chúc bố khoẻ. Hôm nào bố kể con nghe chuyện hồi bố tập trận ở (đơn vị) nhé.” Hỏi chuyện là cách chúc mà người từng đi lính thích nhất, vì những năm ấy thường là ký ức họ tự hào. Nếu nhà còn giữ ảnh cũ thời bố đi lính, mang ra cùng xem và hỏi tên từng người trong ảnh; đó là buổi chúc mừng mà nhiều ông bố nhớ rất lâu.
Lời chúc 22/12 mẫu theo người nhận
Mẫu tự soạn. Thay phần trong ngoặc bằng chuyện thật; đổi xưng hô theo vai.
| Người nhận | Lời chúc mẫu tự soạn |
|---|---|
| Người yêu đang tại ngũ | “Chúc anh ngày 22/12 nhiều sức khoẻ. Em biết hôm nay đơn vị bận, không cần nhắn lại. Em vẫn đếm ngày anh về phép.” |
| Con trai đang đi nghĩa vụ | “Bố mẹ chúc con ngày thành lập Quân đội khoẻ. Đây là năm đầu con mặc quân phục, cả nhà tự hào về con. Giữ sức, ăn uống đủ nhé.” |
| Bạn thân đang đi lính | “Chúc mày 22/12 vui. Hội lớp cũ vẫn để phần mày một chỗ trong buổi họp lớp Tết này.” |
| Đồng nghiệp từng là quân nhân | “Nhân ngày 22/12, chúc anh khoẻ. Nhìn cách anh giữ kỷ luật trong công việc, cả phòng đều biết anh học từ những năm trong quân ngũ.” |
| Cựu chiến binh trong khu phố | “Nhân ngày 22/12, cháu kính chúc bác mạnh khoẻ. Cảm ơn bác vẫn hay giúp khu phố mình những việc chung.” |
Người đang tại ngũ thường không được dùng điện thoại tự do. Lời chúc nên gửi sớm, ngắn, không đòi trả lời ngay. Gia đình có thể gửi kèm thư tay qua đường bưu điện nếu đơn vị cho phép; ở đơn vị, thư nhà vẫn là món quà được mong nhất.
Viết thư cho người thân đang tại ngũ dịp 22/12
Ở đơn vị, thư từ gia đình vẫn được mong đợi, nhất là với chiến sĩ năm đầu xa nhà. Một lá thư dịp 22/12 không cần dài, nhưng nên có đủ mấy phần sau:
- Gọi tên thân mật. Như ở nhà vẫn gọi, để người đọc thấy giọng nhà ngay dòng đầu.
- Chúc mừng ngày 22/12. Một câu, nói rằng cả nhà nhớ hôm nay là ngày của người lính.
- Kể chuyện nhà. Mẹ vừa thu hoạch vườn, em vừa thi xong, con chó nhà vẫn nằm chờ ở cổng. Người ở xa thích nghe chuyện nhỏ hơn chuyện lớn.
- Nói điều cả nhà tự hào. Không cần khen to; một câu “bố kể với cả xóm là con đã quen giờ giấc đơn vị” đủ ấm.
- Dặn giữ sức khoẻ, không dặn quá nhiều. Chiến sĩ đã có chỉ huy lo; thư nhà nên là chỗ để nghỉ, không phải thêm một danh sách việc.
- Hẹn một điều. Ngày về phép, món ăn sẽ nấu, chuyến đi cả nhà sẽ đi.
Gửi thư sớm vì đường tới đơn vị có thể lâu. Tránh kể những chuyện làm người ở xa lo mà không giúp được gì, như chuyện nhà đang có khó khăn lớn; những chuyện ấy để nói khi về phép, lúc người lính có thể cùng gánh vác.
Lời tri ân ngày 27/7 với thương binh, gia đình liệt sĩ
Ngày 27/7 nhiều gia đình, trường học, cơ quan đi thăm thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ, thắp hương ở nghĩa trang liệt sĩ. Lời nói trong những dịp này nên trang trọng, ngắn, có lòng biết ơn. Không cần dùng câu cầu kỳ; một câu “nhân ngày 27/7, cháu đến thăm và tri ân sự hy sinh của bác” là đủ đúng.
Với thương binh, đừng hỏi chi tiết về vết thương nếu họ không tự kể. Hỏi thăm sức khoẻ hiện tại, cuộc sống gia đình, con cháu. Nhiều thương binh sống với di chứng lâu năm; lời hỏi han về giấc ngủ, về những ngày trở trời là sự quan tâm thật. Tránh những câu thương hại kiểu “khổ thân bác”; điều họ cần là được tôn trọng.
Với gia đình liệt sĩ, nhất là người mẹ, người vợ, người con, lời nói nên hướng về người đã khuất bằng sự kính trọng. Nếu gia đình kể chuyện, hãy lắng nghe. Với gia đình chưa tìm được hài cốt người thân, tránh những câu hỏi gợi đau như “đã tìm được chưa”; nếu họ nhắc, chỉ cần nói lời chia sẻ.
Học sinh đi thăm cùng nhà trường nên được thầy cô chuẩn bị trước: chào hỏi lễ phép, ngồi ngay ngắn, không dùng điện thoại, không chụp ảnh khi chưa xin phép. Một em đại diện nói lời tri ân ngắn, các em khác lắng nghe. Sự nghiêm túc của các em chính là lời tri ân rõ nhất.
Những câu nên tránh với người lính và gia đình có công
“Chúc mừng ngày 27/7.” Như đã nói, đây là ngày tri ân, tưởng nhớ. Dùng “kính thăm”, “tri ân”, “tưởng nhớ” thay cho “chúc mừng”.
Đùa về chuyện đi lính khổ. Với người yêu, người thân đang tại ngũ, những câu đùa “đi lính cho biết thế nào là khổ” có thể vui trong nhóm bạn, nhưng không hợp với lời chúc ngày 22/12.
Hỏi chuyện chiến trận như hỏi chuyện phim. Nhiều cựu chiến binh mang ký ức nặng nề. Để họ chủ động kể; đừng hỏi “ông đã bắn bao nhiêu…” hay những câu tương tự.
Biến buổi thăm thành buổi chụp ảnh. Cơ quan, đoàn thể đi thăm cần ghi hình thì xin phép trước, chụp nhanh, rồi dành thời gian cho câu chuyện.
So sánh hy sinh của người này với người kia. Mỗi gia đình có mất mát riêng. Không có lời tri ân nào cần đặt ai trên ai.
Nói thay cảm xúc của người khác. Những câu như “chắc bác tự hào lắm” hay “chắc bà đã nguôi rồi” đặt cảm xúc vào miệng người nghe. Hãy hỏi và lắng nghe thay vì đoán; có người tự hào, có người vẫn đau, và cả hai đều cần được tôn trọng như nhau.
Câu ngắn cho tin nhắn, thiệp hai dịp
Những câu tự soạn dưới đây hợp cho tin nhắn hay thiệp kèm hoa, quà. Chú ý chọn đúng câu cho đúng ngày:
- “Chúc bố ngày 22/12 khoẻ, năm nào cũng đi gặp được đồng đội.” (22/12)
- “Chúc anh ngày thành lập Quân đội vững vàng, khoẻ mạnh. Cả nhà chờ anh về phép.” (22/12)
- “Chúc các anh trong đơn vị ngày 22/12 vui, cảm ơn các anh đã giúp bà con vùng lũ năm vừa rồi.” (22/12)
- “Nhân ngày 27/7, cháu kính thăm bác và gia đình, chúc bác giữ gìn sức khoẻ.” (27/7)
- “Ngày 27/7, con thắp nén hương tri ân các chú đã nằm lại. Kính chúc gia đình bình an.” (27/7)
- “Nhân ngày Thương binh – Liệt sĩ, cả lớp chúng cháu kính chúc bà mạnh khoẻ.” (27/7)
Hai câu cuối dùng chữ “kính thăm”, “kính chúc sức khoẻ” chứ không chúc mừng. Đó là khác biệt nhỏ nhưng người nhận ở thế hệ trước rất để ý. Khi gửi lời tri ân qua mạng xã hội, cũng nên chọn ảnh trang nghiêm, tránh hình động, nhạc vui hay biểu tượng cười đùa đi kèm.
Câu hỏi thường gặp
Ngày 22/12 có phải ngày nghỉ không?
Không. Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22/12 và Ngày hội Quốc phòng toàn dân là ngày kỷ niệm, không phải ngày nghỉ lễ chính thức của người lao động. Các đơn vị quân đội và nhiều địa phương có hoạt động riêng.
Có nên nói "chúc mừng ngày 27/7" không?
Nên tránh. Ngày 27/7 là Ngày Thương binh – Liệt sĩ, mang tinh thần tri ân và tưởng nhớ. Dùng các cụm như kính thăm, tri ân, tưởng nhớ sẽ phù hợp hơn với không khí của ngày này.
Chúc 22/12 cho người yêu là bộ đội thế nào cho tình cảm?
Ngắn, ấm, có một chi tiết chung của hai người, kèm lời chờ đợi cụ thể như ngày về phép. Không đòi người ấy trả lời ngay vì giờ giấc ở đơn vị rất chặt. Thư tay gửi qua bưu điện thường được giữ lâu hơn tin nhắn.
Đi thăm gia đình liệt sĩ nên mang gì và nói gì?
Phần quà tuỳ khả năng, không cần lớn. Điều quan trọng là thái độ: chào hỏi lễ phép, xin phép thắp hương nếu gia đình đồng ý, nói lời tri ân ngắn, rồi lắng nghe. Tránh hỏi những chuyện gợi đau.
Cựu chiến binh không thích nhắc chuyện cũ thì chúc thế nào?
Chúc sức khoẻ, hỏi chuyện hiện tại như con cháu, vườn tược, sở thích. Ngày 22/12 không bắt buộc phải nói về chiến tranh. Tôn trọng việc ông bà không muốn kể cũng là một cách tri ân.
Học sinh viết thư tri ân 27/7 nên viết gì?
Giới thiệu mình là ai, nói điều em đã học được về sự hy sinh của thế hệ trước qua bài học hay chuyến thăm, cảm ơn và chúc sức khoẻ. Thư không cần dài, cần chân thành và đúng mực.