Chúc thọ thầy cô cũ, học trò nên giữ nguyên cách xưng hô thời đi học, nhắc một bài học hay một câu nói thầy cô từng dành cho lớp, cảm ơn ngắn gọn, rồi chúc thầy cô khoẻ và vui bên gia đình. Thầy cô không cần nghe học trò kể mình thành đạt ra sao; điều làm thầy cô vui là biết những gì mình gieo năm xưa vẫn còn ở lại.
Nhiều lớp sau hai, ba mươi năm mới có dịp rủ nhau đến mừng thọ thầy chủ nhiệm, hoặc nghe tin cô giáo cũ tròn tám mươi. Bài này gợi ý cách xưng hô khi trò cũng đã có tuổi, mẫu lời chúc khi đến thăm tận nhà, cách viết thiệp, và cách người đại diện gom lời chúc của cả lớp sao cho gọn mà vẫn đủ tình.
Chúc thọ thầy cô khác lời chúc ngày Nhà giáo ở chỗ nào
Ngày 20 tháng 11 có lời chúc của học trò đang học, gửi tới thầy cô đang dạy, nặng về chuyện lớp, chuyện trường. Chúc thọ thầy cô cũ là chuyện khác: người chúc đã là người lớn, có khi đã làm ông bà, còn người nhận đã nghỉ dạy từ lâu. Lời chúc vì thế bớt phần trường lớp, thêm phần tình người, nghiêng về sức khoẻ, gia đình và niềm vui tuổi già của thầy cô.
Thầy cô ở tuổi bảy mươi, tám mươi thường nhớ học trò theo khoá, theo lớp, nhớ cái mặt hơn nhớ cái tên. Học trò đến chúc, câu đầu tiên nên giúp thầy cô định vị mình: lớp nào, khoá nào, ngồi bàn nào, hay nghịch chuyện gì. Có câu ấy, cuộc gặp tự nhiên mở ra, thầy cô có thể kể lại chuyện xưa thay vì lúng túng cố nhớ.
Cũng nên biết rằng nhiều thầy cô ngại được tổ chức rình rang. Lời chúc ấm áp trong một buổi chiều ngồi uống trà, vài học trò cũ ghé thăm, đôi khi làm thầy cô vui hơn một bữa tiệc đông người. Trước khi bàn chuyện quy mô, hỏi người nhà thầy cô xem thầy cô thích kiểu nào, rồi lời chúc theo đó mà điều chỉnh độ dài và giọng điệu.
Xưng hô khi trò cũng đã có tuổi
Giữ nguyên "thầy – em", "cô – em". Dù học trò đã năm mươi, sáu mươi, phần lớn thầy cô vẫn quen gọi trò là "em" hoặc gọi tên, và trò vẫn xưng em. Đổi sang xưng "cháu" hay "con" chỉ nên làm khi thầy cô chủ động gọi như vậy, hoặc khi đó là thói quen chung của cả lớp từ trước. Đột ngột đổi cách xưng hô làm khoảng cách xa thêm chứ không gần hơn.
Gọi người bạn đời của thầy cô. Vợ của thầy thường được học trò gọi là cô, chồng của cô gọi là chú hoặc thầy nếu cũng dạy học. Nghe người khác trong lớp gọi thế nào thì theo thế ấy, để cả nhóm thống nhất.
Học trò đã có chức vụ. Nếu trong nhóm có người đang giữ chức vụ, khi đến nhà thầy cô vẫn là một học trò. Đừng giới thiệu nhau bằng chức danh, đừng để thầy cô phải gọi trò là anh, chị theo phép xã giao. Ở nhà thầy cô, mọi người chỉ có một vai: học trò cũ.
Khi thầy cô gọi nhầm tên. Thầy cô gọi nhầm tên mình sang tên bạn khác là chuyện thường. Nhắc nhẹ một lần kèm một chi tiết dễ nhớ, ví dụ "em là A, đứa hay trốn tiết thể dục đây ạ", không nhắc đi nhắc lại khiến thầy cô ngượng.
Mẫu lời chúc khi đến thăm tận nhà
Các câu dưới là mẫu tự soạn; thay chi tiết bằng kỷ niệm thật của lớp mình thì mới ra lời của mình.
- "Em chào thầy ạ, em là A, lớp 12B khoá năm ấy, đứa thầy bắt đứng cuối lớp đọc thuộc bài thơ cả tiết. Hôm nay thầy tròn tám mươi, em chúc thầy mạnh khoẻ, ngày nào cũng đọc báo, chăm cây như hồi thầy còn đứng lớp."
- "Cô ơi, chúng em là lứa học sinh đầu tiên cô chủ nhiệm. Cô dạy chúng em viết từng nét chữ, giờ chúng em đều đã có con đi học. Chúng em chúc cô thất tuần an vui, khoẻ để còn gặp lại cả lớp vào lần họp lớp tới."
- "Em cảm ơn thầy về câu thầy dặn hôm chia tay lớp: làm gì cũng phải làm cho đến nơi. Em vẫn nhớ đến giờ. Em chúc thầy sống vui, khoẻ bên cô và các cháu."
- "Cô vẫn nhớ món chè cô nấu cho lớp hôm liên hoan cuối năm chứ ạ? Chúng em nhớ mãi. Chúng em chúc cô luôn khoẻ, cười nhiều như ngày ấy."
Điểm chung của bốn câu: tự giới thiệu, nhắc một chi tiết thật, rồi mới chúc. Không có câu nào khoe nghề nghiệp, chức vụ hay thu nhập của học trò. Nếu muốn thầy cô biết lớp mình giờ ra sao, kể lúc ngồi trò chuyện sau đó, và kể về cả lớp chứ không riêng mình.
Thay mặt cả lớp: gom lời chúc cho gọn
Khi lớp đông mà chỉ vài người đến được, người đại diện cần mang theo lời chúc của những bạn vắng mặt. Cách làm gọn:
- Báo trước trong nhóm lớp ngày đến thăm, mời mỗi bạn gửi một hai câu chúc kèm tên, ghi chú bạn đang sống ở đâu.
- Gom lại thành một tờ hoặc một cuốn sổ nhỏ, in chữ to, mỗi lời chúc kèm tên thật và tên thường gọi ở lớp.
- Khi đến, người đại diện nói một lời chung, nhắc rằng cả lớp nhờ mình chuyển lời, rồi trao sổ cho thầy cô hoặc người nhà.
- Nếu thầy cô thích nghe, đọc to vài lời chúc ngắn; phần còn lại để thầy cô đọc dần.
- Sau buổi thăm, gửi lại nhóm lớp một hai tấm ảnh và một dòng thầy cô nhắn lại cho mọi người.
Mẫu lời chung tự soạn của người đại diện: "Thưa thầy, lớp 9A khoá năm ấy có bốn mươi hai bạn, hôm nay chỉ năm đứa về được, nhưng cả lớp đều gửi lời chúc. Chúng em chúc thầy bát tuần mạnh khoẻ, bình an, và cảm ơn thầy vì ba năm thầy đã kiên nhẫn với cái lớp nghịch nhất trường." Câu nói không dài nhưng cho thầy cô biết cả lớp vẫn còn ở đó.
Nếu lớp có bạn đã mất, đừng báo tin ấy giữa buổi chúc thọ. Thầy cô có tuổi nghe tin học trò mất sớm thường buồn nhiều ngày. Nếu thầy cô hỏi tới, trả lời nhẹ nhàng, ngắn gọn; nếu không, để dịp khác người nhà thầy cô chọn lúc báo.
Viết thiệp hoặc thư tay cho thầy cô
Một tấm thiệp hay một lá thư tay thường được thầy cô giữ rất lâu, có khi kẹp trong cuốn sách quen đọc. Thư cho thầy cô không cần dài, nhưng cần cụ thể. Thay vì viết "em biết ơn thầy đã dạy dỗ em nên người", hãy viết thầy đã dạy mình điều gì: cách giải một dạng toán, cách đọc một bài thơ, hay chỉ là cách thầy đứng lớp kiên nhẫn với đứa học kém.
Bố cục gợi ý: dòng đầu gọi thầy cô; đoạn một tự giới thiệu và nhắc kỷ niệm; đoạn hai kể ngắn mình đang sống ra sao, nhất là những điều liên quan đến bài học năm xưa; đoạn ba chúc thầy cô và gia đình; dòng cuối ghi tên, lớp, khoá. Viết chữ to, rõ, mực đậm; nếu chữ mình khó đọc, đánh máy in ra rồi ký tay cũng được, miễn thầy cô đọc được.
Thư gửi thầy cô cũng là chỗ để nói những điều khó nói trực tiếp. Có người viết lời xin lỗi vì năm xưa từng vô lễ, có người cảm ơn vì thầy đã âm thầm đóng học phí giúp. Những dòng như vậy, viết bằng giọng bình thường, không cần văn hoa, thường là phần thầy cô đọc đi đọc lại nhiều nhất.
Lời chúc theo hoàn cảnh của thầy cô
Tuổi già mỗi người một hoàn cảnh. Hỏi người nhà trước để biết thầy cô đang thế nào, rồi chọn lời cho hợp.
| Hoàn cảnh | Nên nói | Nên tránh |
|---|---|---|
| Còn khoẻ, còn hay đi lại | Chúc khoẻ để đi những chuyến thầy cô thích, để gặp lại lớp | Khuyên thầy cô "nghỉ ngơi, đừng làm gì nữa" |
| Đang ốm hoặc vừa ra viện | Lời thăm ngắn, chúc mau lại sức, ăn ngủ được | Hỏi kỹ bệnh, kể chuyện người khác cùng bệnh |
| Vừa mất người bạn đời | Nhắc người đã mất bằng một kỷ niệm đẹp nếu thầy cô muốn nghe, chúc thầy cô giữ sức | Bỏ qua như không biết, hoặc an ủi bằng triết lý |
| Sống ở viện dưỡng lão hoặc với con ở xa | Chúc vui với nơi ở mới, hứa sẽ ghé hoặc gọi điện | Hỏi vì sao không ở với con |
| Trí nhớ đã kém | Tự giới thiệu, nói chậm, cười nhiều | Hỏi thử "thầy có nhớ em không" |
Với thầy cô vừa mất bạn đời, buổi chúc thọ có thể nhuốm buồn. Không cần lảng tránh, cũng không cần nói nhiều; một câu như "chúng em vẫn nhớ cô hay đứng ở cổng đón cả lớp" đôi khi làm thầy cô thấy được an ủi hơn mọi lời khuyên.
Những điều học trò nên tránh
Thầy cô vui khi học trò đến, nhưng một vài thói quen của người đã quen giao tiếp ngoài xã hội có thể làm buổi gặp mất tự nhiên:
- Kể thành tích, chức vụ, thu nhập của mình hoặc so sánh bạn này với bạn kia trước mặt thầy cô.
- Nhắc lại chuyện thầy cô từng phạt ai đó theo kiểu trách móc, dù đã đùa.
- Hỏi về lương hưu, chế độ, chuyện con cái thầy cô làm ăn ra sao.
- Ngồi quá lâu khi thầy cô đã mệt, hoặc kéo cả nhóm đông ồn ào vào nhà.
- Mang theo lời chúc kèm lời khuyên thuốc men, thực phẩm chức năng.
- Quay phim, phát trực tiếp lên mạng mà chưa hỏi ý thầy cô và người nhà.
Sau buổi gặp, nếu có ảnh, gửi riêng cho người nhà thầy cô trước. Có thầy cô thích được khoe ảnh với học trò cũ khắp nơi, có thầy cô lại ngại xuất hiện trên mạng lúc đã yếu. Hỏi một câu là biết, và đó cũng là một cách tôn trọng.
Quà mừng thọ thầy cô nên giản dị, hợp tuổi, và trao kèm lời chúc chứ không thay lời chúc. Nếu lớp góp một phong bì, đưa riêng cho người nhà hoặc đặt cùng tấm thiệp, không trao giữa đông người kèm lời nhấn mạnh cả lớp góp nhiều ít ra sao. Thầy cô cả đời đứng lớp thường ngại nhận, nên càng kín đáo càng dễ nhận.
Câu hỏi thường gặp
Học trò đã lớn tuổi có nên xưng con với thầy cô không?
Nên giữ cách xưng em như thời đi học, trừ khi thầy cô chủ động gọi mình là con hoặc cả lớp đã quen như vậy. Đổi xưng hô đột ngột dễ làm cuộc gặp khách sáo. Nghe thầy cô gọi mình thế nào thì đáp lại theo thế ấy.
Không nhớ kỷ niệm nào cụ thể với thầy cô thì chúc gì?
Nhắc điều chung mà cả lớp nhớ, như môn thầy cô dạy, cách thầy cô giảng bài hay một buổi lao động của lớp. Có thể hỏi bạn cũ trước khi đến để gợi lại trí nhớ. Một chi tiết nhỏ nhưng thật vẫn hơn câu chúc chung chung.
Có nên tổ chức tiệc lớn để mừng thọ thầy cô không?
Nên hỏi ý thầy cô và người nhà trước. Nhiều thầy cô thích vài học trò ghé thăm hơn một bữa tiệc đông người. Nếu lớp muốn tổ chức, chọn nơi gần nhà, thời gian ngắn, và để lời chúc là phần chính của buổi gặp.
Thầy cô ở xa không đến được thì gửi lời chúc thế nào?
Viết thư tay hoặc thiệp gửi qua bưu điện, kèm vài tấm ảnh của lớp. Có thể nhờ người nhà thầy cô gọi video vào một giờ thầy cô khoẻ. Một lá thư cầm được trong tay thường được thầy cô giữ lâu hơn tin nhắn trên điện thoại.
Người đại diện lớp nên nói dài bao lâu?
Khoảng một hai phút là đủ, gồm lời chào, lời chuyển chúc của cả lớp, một kỷ niệm chung và câu chúc. Phần còn lại để thầy cô trò chuyện với học trò. Bài nói dài kiểu hội nghị dễ làm buổi gặp thành nghi thức.