Viết thiệp tay cho đẹp không cần chữ đẹp, mà cần ba việc: chọn bút hợp với loại giấy, viết nháp để ước chữ vừa khung, và giữ bố cục rõ ràng gồm lời gọi, thân lời chúc, tên người ký. Một tấm thiệp chữ bình thường nhưng ngay hàng, đủ dấu, không lem mực vẫn được người nhận giữ lại nhiều năm.
Bài đi qua phần kỹ thuật của việc viết thiệp: bút nào hợp giấy nào, ước độ dài thế nào, đặt chữ ở đâu trên thiệp gập, viết sao cho ông bà đọc được, và xử lý khi lỡ tay viết sai. Phần nội dung lời chúc theo từng dịp đã có ở các chuyên mục khác; khung bốn phần của một lời chúc có ở bài mở đầu chuyên mục này.
Vì sao thiệp tay vẫn đáng công viết
Tin nhắn chúc mừng đến nhanh và trôi đi cũng nhanh. Thiệp tay thì khác: nó có nét chữ của người viết, có chỗ đặt trên bàn, trong ngăn kéo, trong hộp kỷ niệm. Nhiều người lớn tuổi giữ thiệp con cháu gửi suốt mấy chục năm, thỉnh thoảng lấy ra đọc lại. Chính việc người viết đã bỏ thời gian ngồi xuống, cầm bút, là một phần của lời chúc.
Thiệp tay cũng buộc người viết chậm lại. Không thể xoá, không thể dán một đoạn mẫu, nên người ta tự nhiên nghĩ kỹ hơn trước khi đặt bút. Lời chúc trên thiệp vì vậy thường ngắn hơn, thật hơn tin nhắn cùng dịp.
Điều làm nhiều người ngại viết thiệp tay là sợ chữ xấu. Thực ra người nhận ít khi chấm điểm nét chữ. Thứ họ để ý là thiệp có sạch không, dòng có ngay không, tên họ có viết đúng không, và câu chữ có phải của người viết không. Những điều đó ai cũng làm được nếu chuẩn bị một chút.
Thiệp tay còn hợp với những người ít dùng điện thoại, như ông bà ở quê, thầy cô đã nghỉ hưu lâu năm. Với họ, một tấm thiệp đặt trên bàn thờ, trên tủ, là thứ có thể cầm lên đọc bất cứ lúc nào, không cần ai mở máy giúp. Đó là lý do nhiều gia đình vẫn giữ nếp viết thiệp Tết cho người lớn, dù tin nhắn đã gửi từ đêm giao thừa.
Chọn bút hợp với loại giấy thiệp
Lỗi hay gặp nhất của thiệp tay không phải chữ xấu mà là mực lem, mực nhoè, mực không ăn giấy. Bảng dưới gợi ý theo kinh nghiệm phổ biến; luôn viết thử một nét ở góc mặt sau hoặc trên mảnh giấy cùng loại trước.
| Loại giấy thiệp | Bút hợp | Bút nên tránh | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Giấy bóng, láng mặt | bút bi, bút dạ dầu nét mảnh | bút gel, bút máy | Mực gel khô rất chậm trên giấy láng, chạm tay là nhoè |
| Giấy mỹ thuật mặt nhám | bút gel, bút dạ kim, bút máy ngòi mảnh | bút dạ to nét | Giấy nhám hút mực, nét to dễ loang |
| Giấy xốp, giấy thủ công | bút bi, bút chì màu cho hình vẽ | bút máy | Mực nước thấm lan theo sợi giấy |
| Thiệp nền đỏ, nền sẫm | bút nhũ vàng, nhũ bạc, bút sơn trắng | bút bi xanh, đen | Nét tối trên nền sẫm gần như không đọc được |
| Thiệp nền trắng, kem | hầu hết loại bút | bút màu nhạt như vàng chanh | Mực đen hoặc xanh đậm dễ đọc nhất cho người lớn tuổi |
Một mẹo nhỏ với bút gel, bút nhũ: viết xong để thiệp nằm phẳng vài phút rồi mới gập hoặc cho vào phong bì. Đặt một tờ giấy mỏng lên trước khi gập nếu sợ mực in sang mặt đối diện.
Ước chữ trước khi đặt bút
Thiệp hỏng phần lớn vì viết thẳng rồi thiếu chỗ ở cuối, phải dồn chữ hoặc bỏ dở. Mất năm phút làm nháp sẽ tránh được chuyện đó:
- Viết lời chúc ra giấy nháp hoặc ghi chú điện thoại, đọc lại và cắt bớt cho gọn.
- Cắt một mảnh giấy nháp bằng đúng khung viết của thiệp, viết thử bằng chính cây bút định dùng, cỡ chữ định dùng.
- Đếm số dòng thực tế. Nếu tràn, rút ngắn câu chứ đừng thu nhỏ chữ; chữ quá nhỏ khiến người lớn tuổi khó đọc.
- Đánh dấu lề trái và khoảng cách dòng bằng bút chì rất nhẹ, hoặc lót một tờ giấy kẻ dòng đậm bên dưới nếu thiệp mỏng đủ để nhìn xuyên.
- Viết lên thiệp thật. Viết xong, đợi mực khô hẳn rồi mới tẩy nét bút chì, tẩy nhẹ một chiều để không xước giấy.
Với thiệp phải viết nhiều tấm cùng lúc, như thiệp Tết gửi cả họ, nên viết xong bản nháp cho từng người trước, rồi mới viết lần lượt. Viết xen kẽ nháp và thiệp thật rất dễ nhầm câu của người này sang thiệp người kia.
Nếu thiệp có nhiều người cùng ký, như thiệp của cả phòng, của cả lớp, người viết lời chúc chính nên viết trước, chừa sẵn khoảng trống cho chữ ký, rồi mới chuyền tay. Chuyền thiệp trắng cho mỗi người viết một đoạn thường ra một tấm thiệp lộn xộn, chữ người sau đè lên chữ người trước.
Bố cục trên thiệp phẳng và thiệp gập
Lời gọi ở trên, sát lề trái. Dòng đầu là lời gọi như "Kính gửi ông bà," hoặc "Mẹ yêu,". Để trống phía trên một khoảng vừa phải, đừng viết sát mép thiệp.
Thân lời chúc ở giữa, lề đều. Mỗi ý một đoạn ngắn, giữa hai đoạn để cách một dòng nếu thiệp đủ chỗ. Không cần căn giữa từng dòng; căn trái đều thì dễ đọc và trông gọn hơn.
Tên người ký ở dưới, lệch phải. Một dòng ngắn như "Con, Minh" hoặc "Cháu nội, Bảo An". Có thể thêm ngày viết ở trên tên, theo âm lịch với thiệp Tết, thiệp mừng thọ.
Thiệp gập: viết mặt trong bên phải. Mặt trong bên trái thường để trống, hoặc dán một tấm ảnh nhỏ, hoặc để các thành viên khác ký thêm. Nếu lời chúc dài, có thể bắt đầu từ mặt trái và tiếp sang mặt phải, nhưng đừng viết lên mặt sau ngoài cùng.
Thiệp nhỏ kèm hoa, kèm quà. Khung viết chỉ vài dòng, nên bỏ lời gọi dài, viết một câu chúc và tên người tặng. Nếu chỗ quá hẹp, có thể chỉ ghi tên người nhận ở mặt trước và tên người tặng ở mặt sau.
Viết sao cho người lớn tuổi đọc được
Thiệp gửi ông bà, cha mẹ, thầy cô lớn tuổi nên ưu tiên dễ đọc hơn đẹp. Chữ to vừa phải, nét đậm, khoảng cách dòng rộng. Mực đen hoặc xanh đậm trên nền sáng là dễ nhìn nhất; mực nhũ trên nền đỏ đẹp nhưng nên viết nét to hơn bình thường một chút.
Không viết tắt. Những cách viết như "ko", "đc", "j" hay ký hiệu thay chữ quen trong tin nhắn giới trẻ khiến người lớn phải đoán, có khi đọc ra nghĩa khác. Viết đủ dấu thanh, kể cả trong tên riêng; thiếu một dấu, tên "Hà" thành "Ha", tên "Hương" có thể bị đọc thành "Huong" như mã số.
Hạn chế nét chữ uốn lượn quá mức. Kiểu chữ có nhiều nét vòng, nét móc kéo dài trông cầu kỳ nhưng khó đọc với người mắt kém. Nếu chữ thường ngày của bạn khó đọc, hãy viết chậm hơn, tách rõ từng chữ cái, viết kiểu chữ in thường cũng được.
Cuối cùng, đừng chèn quá nhiều hình vẽ, nhãn dán vào giữa dòng chữ. Hình trang trí đặt ở góc, ở mép thiệp thì đẹp; đặt giữa câu thì cắt ngang mạch đọc. Với thiệp do trẻ nhỏ làm tặng ông bà, hình vẽ nhiều lại là điểm đáng yêu, chỉ cần người lớn giúp viết rõ một dòng chúc.
Phong bì của thiệp và lúc trao thiệp
Phong bì đi kèm thiệp nên ghi tên người nhận ở mặt trước, cùng cách gọi như trong thiệp: "Kính gửi ông bà nội", "Gửi cô Hạnh". Khi thiệp được gom chung với quà, với hoa, dòng tên này giúp người nhận biết ngay thiệp dành cho ai. Nếu gửi qua bưu điện, ghi đủ địa chỉ, tên người nhận và số nhà rõ ràng, tên người gửi ở góc trên bên trái hoặc mặt sau.
Kẹp thiệp vào quà ở chỗ dễ thấy, như buộc vào nơ hoặc đặt trên nắp hộp, đừng nhét vào trong lớp giấy gói, nơi người nhận có thể vứt đi cùng giấy. Với lẵng hoa, thiệp thường được gài vào que cắm đi kèm; viết xong để mực khô rồi mới cắm, vì hơi nước từ hoa dễ làm mực nhoè.
Khi trao tận tay người lớn tuổi, đưa thiệp bằng hai tay, kèm một câu ngắn nói thành tiếng. Nếu người nhận mắt kém, bạn có thể đọc to lời chúc cho họ nghe; nhiều cụ rất vui khi được nghe con cháu đọc chính lời mình viết. Với thầy cô, đối tác, chỉ cần trao thiệp và nói một câu chúc; không nên đứng chờ người nhận mở ra đọc ngay trước mặt.
Viết hỏng thì sửa thế nào
Ai viết thiệp tay cũng có lúc sai chữ. Cách xử lý tuỳ mức độ:
- Sai một chữ, một dấu ở thân bài: gạch một nét ngang mảnh, gọn qua chữ sai rồi viết chữ đúng ngay sau. Một vết gạch gọn trông thật thà hơn một vết tô đen.
- Sai tên người nhận, sai lời gọi: nên viết lại thiệp khác. Tên là phần người nhận nhìn đầu tiên; một tên bị gạch sửa dễ khiến họ nghĩ người viết không để tâm.
- Mực lem, nhoè: đặt giấy thấm hoặc khăn giấy lên nhẹ tay, không chà. Vết đã khô thì khó cứu; với thiệp trang trọng, viết lại là cách sạch nhất.
- Bút xoá: tránh dùng trên thiệp gửi người lớn và thiệp trang trọng; vệt trắng rất lộ, nhất là trên giấy màu kem hoặc màu đỏ.
- Thiếu chỗ ở cuối: đừng dồn chữ nhỏ dần; có thể kết sớm hơn dự định, hoặc chuyển câu kết và chữ ký xuống mặt trong bên trái.
Vì những lý do trên, khi mua thiệp cho dịp quan trọng nên mua dư một hai tấm cùng mẫu. Một tấm thiệp dự phòng rẻ hơn nhiều so với việc phải gửi một tấm có vết sửa lớn.
Câu hỏi thường gặp
Viết thiệp nên dùng bút mực màu gì?
Mực đen hoặc xanh đậm hợp nhất với thiệp nền sáng, dễ đọc với mọi lứa tuổi. Thiệp nền đỏ hoặc sẫm cần bút nhũ vàng, nhũ bạc hoặc bút sơn trắng. Tránh mực đỏ cho phần tên người nhận; một số người lớn tuổi có tục không ưa tên mình viết bằng mực đỏ.
Chữ xấu thì có nên viết thiệp tay không?
Nên. Người nhận để ý đến sự chăm chút hơn là nét chữ. Viết chậm, chữ cỡ vừa, dòng ngay, đủ dấu và không lem là đủ để thiệp trông gọn gàng. Nếu thật sự ngại, có thể in lời chúc rồi tự tay ký tên và viết thêm một dòng riêng ở cuối.
Thiệp gập thì viết bên trái hay bên phải?
Thói quen phổ biến là viết ở mặt trong bên phải, để mặt trái trống hoặc dành cho ảnh, cho người khác ký thêm. Nếu lời chúc dài, có thể bắt đầu ở mặt trái và tiếp sang mặt phải. Không nên viết lên mặt sau ngoài cùng, chỗ thường in thông tin của nơi làm thiệp.
Viết thiệp tay cho cả gia đình nhận thì gọi thế nào?
Gọi người có vai cao nhất trước rồi gọi chung, ví dụ "Kính gửi hai bác và cả nhà". Với gia đình có con nhỏ, có thể nhắc tên các cháu ở thân thiệp để trẻ thấy mình cũng được chúc. Cuối thiệp ký tên cả gia đình mình nếu là thiệp chung.
Có nên ghi ngày tháng trên thiệp không?
Nên ghi, nhất là thiệp người nhận có thể giữ lâu như thiệp mừng thọ, thiệp cưới, thiệp gửi con cái. Thiệp Tết, thiệp mừng thọ hợp với ngày âm lịch; thiệp sinh nhật, kỷ niệm thì ghi ngày dương. Ngày tháng thường đặt trên dòng ký tên.
Làm sao viết thiệp tay khi ở xa, không trao tận tay được?
Có thể viết thiệp rồi gửi qua bưu điện, gửi kèm quà qua người quen, hoặc chụp ảnh tấm thiệp gửi trước qua tin nhắn rồi gửi bản giấy sau. Khi gửi đường bưu chính, nên gửi sớm hơn ngày cần đến vài hôm, nhất là dịp cận Tết.