Lời dặn của cha mẹ ngày cưới hay nhất thường ngắn, cụ thể và nói riêng với con, không phải một bài giảng về đạo vợ chồng. Con bạn sắp bước vào một gia đình mới; thứ các con nhớ lâu là một hai câu cha mẹ nói lúc nắm tay trước giờ đưa dâu, hoặc một lá thư tay đọc lại nhiều năm sau, chứ không phải danh sách những điều phải làm.
Bài này gợi ý nói vào lúc nào, dựng lời dặn theo khung nào, cha mẹ cô dâu và cha mẹ chú rể nên nói gì, cha mẹ đón dâu nói gì với người mới về nhà, cách viết thư tay, và những câu cũ nhiều gia đình nay đã thôi dùng. Lời phát biểu chính thức trước hai họ là phần việc khác; ở đây chỉ bàn lời riêng của cha mẹ với con. Mọi mẫu câu là mẫu tự soạn, bạn đổi theo giọng của nhà mình.
Lời dặn ngày cưới được nói lúc nào
Trong một đám cưới theo lối truyền thống, cha mẹ có vài khoảnh khắc riêng với con giữa ngày đông người. Thứ nhất là buổi tối trước ngày cưới, khi việc chuẩn bị đã xong, cả nhà ngồi ăn bữa cơm cuối cùng trước khi con gái về nhà chồng hoặc con trai đón vợ về. Nhiều người mẹ nói rằng đây là lúc dễ nói nhất, vì chưa có khách, chưa có máy quay.
Thứ hai là lúc làm lễ gia tiên. Nhà gái, trước khi cho đưa dâu, thường để cô dâu chú rể thắp hương trước bàn thờ tổ tiên rồi chào cha mẹ. Đây là thời điểm trang nghiêm; lời của cha mẹ nên chỉ một hai câu, vì hai họ đang đứng chờ. Bên nhà trai, khi dâu về, cha mẹ chồng cũng có lúc nhận lễ và nói với con dâu vài lời.
Thứ ba là trên giấy: một lá thư tay đặt trong vali của con, hoặc trao lúc tiễn. Lá thư hợp với những cha mẹ ngại nói, hay xúc động, hoặc muốn dặn những điều không tiện nói trước người khác. Với người con, đó thường là kỷ vật giữ lâu nhất của ngày cưới. Bạn không phải chọn một trong ba; nhiều nhà nói ngắn lúc lễ và để phần dài hơn vào thư.
Ngoài ba khoảnh khắc ấy còn có những lúc không ai sắp đặt: lúc mẹ chỉnh lại tà áo cho con gái trước gương, lúc bố đứng cạnh con trai buộc lại cà vạt. Nhiều người kể rằng câu họ nhớ nhất lại được nói vào đúng những lúc vụn vặt như thế, khi chẳng có ai khác nghe. Vì vậy, nếu bạn đã nghĩ sẵn một câu muốn nói với con, cứ giữ nó trong đầu cả ngày; cơ hội nói thường đến bất ngờ, và chỉ kéo dài vài giây.
Khung một lời dặn: ngắn, cụ thể, không giảng đạo
Lời dặn dễ hỏng ở hai cực: quá chung ("con phải biết sống cho phải đạo") hoặc quá dài. Khung bốn bước sau giúp gói lại trong chừng một phút nói:
- Gọi con và nhắc một chuyện thật. Một chi tiết nhỏ của tuổi thơ, một lần con làm cha mẹ tự hào. Chi tiết thật làm lời dặn khác hẳn câu chép mạng.
- Nói điều cha mẹ thấy ở con và ở người con chọn. "Bố mẹ quý cậu ấy vì…" là lời ủng hộ, giúp con yên tâm.
- Dặn một hai điều cụ thể. Ví dụ: có chuyện gì thì nói với nhau trước, đừng để qua đêm; năng gọi về cho ông bà hai bên.
- Mở cửa nhà. Một câu cho con biết nhà cũ vẫn là chỗ dựa, không phải lời giữ con.
- Chúc. Kết bằng mong ước đơn giản: khoẻ, thương nhau, chịu khó với nhau.
Khung này cũng dùng được cho thư tay; khi viết, bước hai và ba có thể dài hơn. Khi nói trước bàn thờ gia tiên, chỉ giữ bước ba, bốn, năm.
Một mẹo nhỏ: nói thử thành tiếng một lần trước gương hoặc với người bạn đời. Nói thành tiếng giúp bạn nhận ra câu nào quá dài, chữ nào đọc lên nghe như văn bản hành chính, và quan trọng nhất là chỗ nào mình dễ nghẹn để chuẩn bị tinh thần. Không cần thuộc lòng, chỉ cần nhớ thứ tự các ý.
Cha mẹ cô dâu dặn con gái
Những mẫu tự soạn dưới đây đi theo khung trên, bạn chọn câu hợp với nhà mình và nói bằng giọng của mình:
- Mẹ nói tối trước ngày cưới: "Ngày mai con về nhà bên ấy rồi. Mẹ nhớ hồi con học lớp ba, sốt mà vẫn đòi đi thi vì sợ cô buồn. Con là đứa biết nghĩ cho người khác, mẹ chỉ dặn: nghĩ cho người ta nhưng cũng nhớ nghĩ cho mình."
- Bố nói trước bàn thờ: "Bố mẹ tin con, tin cả cậu ấy. Hai đứa có gì cứ bảo nhau. Nhà mình vẫn ở đây."
- Mẹ dặn chuyện ứng xử: "Về bên ấy chưa quen thì cứ hỏi, hỏi mẹ chồng không xấu đâu con. Việc gì chưa biết làm thì nói chưa biết, người ta thương người thật thà."
- Bố dặn chuyện hai vợ chồng: "Giận nhau thì giận trong phòng, đừng để người ngoài biết. Mà cũng đừng giận lâu."
- Câu mở cửa nhà: "Lấy chồng không phải là đi xa. Con cứ về, lúc nào cũng được, không cần có việc."
Câu cuối cùng quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Câu cũ "con gái là con người ta" từng khiến nhiều cô dâu thấy mình bị cắt khỏi nhà cũ; một lời mở cửa giúp con đi mà vẫn yên lòng.
Cha mẹ chú rể dặn con trai
Lời dặn con trai ngày cưới hay bị bỏ qua, vì nhiều người nghĩ con trai không cần dặn. Thực tế, người phải học nhiều điều mới nhất trong những năm đầu đôi khi chính là chú rể. Mẫu tự soạn:
- Bố nói lúc chuẩn bị đi đón dâu: "Hôm nay con đi đón người ta về. Người ta rời nhà bố mẹ đẻ để về với con, con nhớ điều đó mỗi khi hai đứa có chuyện."
- Mẹ dặn chuyện trong nhà: "Vợ con mới về, chưa quen nếp nhà mình. Có gì con nói giúp, đứng giữa mà hai bên đều hiểu, đừng im."
- Bố dặn chuyện việc nhà: "Việc nhà là việc của hai người. Bố ngày xưa làm chưa tốt, con làm tốt hơn bố."
- Câu chúc khép lại: "Bố mẹ mừng cho con. Chúc hai đứa khoẻ, thương nhau, chịu khó với nhau."
Câu "bố ngày xưa làm chưa tốt" là ví dụ cho một kiểu dặn rất có sức nặng: cha mẹ nhận phần thiếu sót của mình. Con cái thường nhớ lời thật lòng như thế hơn mọi câu răn.
Cha mẹ đón dâu, đón rể: lời đầu tiên với người mới về nhà
Khi cô dâu về đến nhà trai, sau lễ gia tiên, cha mẹ chồng thường nói vài lời với con dâu. Đây là câu đầu tiên người mới nghe với tư cách thành viên trong nhà, nên nó in rất sâu. Lời hợp nhất là lời đón chứ không phải lời dặn: chưa phải lúc nói về nếp nhà hay bổn phận.
Mẫu tự soạn của mẹ chồng: "Mẹ mừng con về nhà. Nhà mình đơn giản lắm, con cứ thoải mái. Có gì chưa quen thì nói với mẹ." Mẫu của bố chồng: "Từ nay nhà mình có thêm con gái. Chúc hai đứa vui." Một câu như "từ nay có thêm con gái" ngắn nhưng nói được điều người con dâu lo nhất: mình có được coi là người nhà không.
Với gia đình có con rể về ở cùng nhà vợ, hoặc ở những vùng có tục ở rể, lời đón của cha mẹ vợ cũng theo tinh thần ấy. Điều nên tránh là dùng lúc đón để đặt điều kiện ("về nhà này thì phải…"), hoặc so với con dâu, con rể khác trong họ. Những chuyện nếp nhà, nếu cần, để dành nói dần trong những bữa cơm sau, khi người mới đã thấy mình được đón thật lòng.
Viết thư tay cho con ngày cưới
Thư tay không cần văn hay. Thứ làm nên lá thư là những chi tiết chỉ cha mẹ biết: ngày con chào đời trời thế nào, câu đầu tiên con nói, lần con đi học xa nhà. Bắt đầu bằng một chi tiết như vậy, rồi nói điều cha mẹ thấy ở con bây giờ, rồi dặn một hai điều, và kết bằng lời chúc.
Độ dài vừa phải là một mặt giấy. Viết bằng bút mực trên giấy trơn, không cần thiệp in sẵn. Nếu cả bố và mẹ cùng viết, mỗi người một đoạn và ký riêng, con sẽ đọc thấy hai giọng khác nhau, rất quý. Một đoạn mẫu tự soạn: "Con gái, mẹ vẫn nhớ chiếc áo len đầu tiên mẹ đan cho con, tay áo dài quá phải xắn hai vòng. Bây giờ con lớn rồi, chọn được người con thương. Mẹ không dặn gì nhiều, chỉ mong con giữ được cái tính hay cười. Nhà mình vẫn ở đây, phòng con mẹ để nguyên."
Đưa thư vào lúc nào? Nhiều gia đình đặt thư trong túi đồ của con buổi sáng ngày cưới, dặn đọc khi mọi việc đã xong. Cách này tránh để con xúc động giữa lúc trang điểm, chụp ảnh. Thư cũng hợp với cha mẹ ở xa, không về kịp đám cưới: gửi trước, nhờ người thân trao tận tay.
Những câu cũ nhiều gia đình đã thôi dùng
Có những câu dặn từng rất quen trong ngày cưới, nhưng nghe lại bằng con mắt hôm nay thì dễ làm con chạnh lòng hoặc mang gánh nặng không cần thiết. Bảng dưới gợi cách nói thay:
| Câu cũ | Vì sao nên cân nhắc | Nói thay bằng |
|---|---|---|
| "Con gái là con người ta" | Làm con thấy bị cắt khỏi nhà mình | "Con có thêm một nhà, chứ không mất nhà mình" |
| "Thuyền theo lái, gái theo chồng" | Đặt một người lên trên người kia | "Hai đứa bàn với nhau rồi cùng quyết" |
| "Về bên ấy phải nhịn" | Nhịn mãi dễ thành chịu đựng | "Có gì không vui thì nói ra nhẹ nhàng" |
| "Đừng để bố mẹ mất mặt" | Biến ngày vui thành áp lực | "Bố mẹ tin con" |
| "Sớm có cháu cho ông bà bế" | Chuyện riêng của hai vợ chồng | "Chúc hai đứa vui, khoẻ" |
Không có câu nào là "cấm"; mỗi nhà có cách hiểu riêng và có khi câu cũ được nói với giọng đùa đầy thương. Bảng chỉ để bạn nghĩ thêm một nhịp trước khi nói, vì lời của cha mẹ ngày cưới thường được nhớ rất lâu.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ có cần chuẩn bị trước lời dặn con ngày cưới không?
Nên nghĩ trước một hai ý chính và một chi tiết thật về con, nhưng không cần viết thành bài để đọc. Lời dặn nói tự nhiên, ngắn, nhìn vào con thường thấm hơn lời được học thuộc.
Mẹ cô dâu hay khóc thì có nên nói trong lúc lễ gia tiên không?
Nếu biết mình dễ xúc động, mẹ nên dành phần dài cho buổi tối hôm trước hoặc viết thư tay, còn lúc lễ chỉ nói một câu ngắn. Khóc trong ngày con đi lấy chồng cũng là chuyện thường, không ai trách.
Bố mẹ đã ly hôn thì ai nói lời dặn ngày cưới?
Cả hai đều nên nói, vào những lúc khác nhau hoặc trong thư riêng. Điều nên tránh là để chuyện cũ chen vào lời dặn. Con thường mong nghe từ cả bố lẫn mẹ, mỗi người một lời ngắn.
Lời dặn có nên nói trước mặt hai họ không?
Phần nói trước hai họ thường là lời phát biểu của người đại diện. Lời dặn riêng nên nói ở chỗ ít người, như trong phòng hay trước bàn thờ, để con nghe trọn và cha mẹ cũng dễ nói thật lòng.
Cha mẹ chồng nên dặn con dâu những gì trong ngày cưới?
Ngày đầu nên đón hơn là dặn: mừng con về, mời con thoải mái, mở lời cho con hỏi khi chưa quen. Chuyện nếp nhà, lịch sinh hoạt để dành nói dần trong những ngày sau, khi con dâu đã thấy mình được coi là người nhà.
Viết thư cho con ngày cưới nên dài bao nhiêu?
Khoảng một mặt giấy là vừa đủ để có một kỷ niệm, một lời nhận xét về con, một hai điều dặn và lời chúc. Thư quá dài dễ thành lời răn, con khó đọc lại nhiều lần.